Welk type ruimtelijke plannen zijn er allemaal?

Ruimtelijke plannen beschrijven wat de overheden van plan zijn op het gebied van ruimtelijke ordening. De plannen worden opgesteld door de gemeentes, provincies en het rijk. 

Welke ruimtelijke plannen zijn er?

Er zijn verschillende typen ruimtelijke plannen. Bestemmingsplan, voorbereidingsbesluit, omgevingsvergunning, beheersverordening, exploitatieplan, structuurvisie, aanwijzingsbesluit, gerechtelijke uitspraak en reactieve aanwijzing. De belangrijkste is het bestemmingsplan.

1. Bestemmingsplan

Het bestemmingsplan wordt opgesteld door de gemeente. In het bestemmingsplan staat wat er met de ruimte mag gebeuren. In bestemmingsplannen krijgen grond en gebouwen een specifieke bestemming. Ieder locatie heeft 1 enkelbestemming en kan meerdere dubbelbestemmingen hebben. In de enkelbestemming staat beschreven of ergens gebouwd mag worden en wat voor een bebouwing dat mag zijn. Ook staat in de enkelbestemming of de grond bestemd is voor ‘bedrijven’ of voor ‘wonen’.

Via een wijzigingsplan, een uitwerkingsplan of een ontheffing die is opgenomen in een omgevingsvergunning kan er worden afgeweken worden van een geldend bestemmingsplan.

2. Voorbereidingsbesluit

Het voorbereidingsbesluit is het bestaande instrument in relatie tot het voornemen om een bestemmingsplan op te stellen. Bij het voorbereidingsbesluit kan worden bepaald, dat het verboden is om binnen een bij dat plan aangegeven gebied zonder omgevingsvergunning: bepaalde werken, geen bouwwerken zijnde, of werkzaamheden uit te voeren; bouwwerken te slopen. Het instrument kan ook gebruikt worden door provincie en Rijk om voorbescherming te verkrijgen voor een op te stellen inpassingsplan. 

3. Omgevingsvergunning

De uitgebreide procedure om af te wijken van een bestemmingsplan ten behoeve van gebiedsontwikkeling maar ook te gebruiken als  één geïntegreerde vergunning voor bouwen, wonen, monumenten, ruimte, natuur en milieu. Omgevingsvergunningen worden getoetst aan bestemmingsplannen. Er kan echter door middel van verschillende procedures worden afgeweken van het bestemmingsplan. Zo zijn in artikel 2.12 lid 1 van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) wijzigingsmogelijkheden vastgelegd in de vorm van ‘binnenplans afwijken’, ‘kruimelgevallen’, ‘buitenplans afwijken’ en ‘tijdelijk afwijken’.

4. Beheersverordening

De beheersverordening is een instrument dat in plaats van een bestemmingsplan door gemeenten kan worden ingezet. Het kan worden gezien als een conserverende gebruiksregeling voor gebieden waar zich geen nieuwe ontwikkelingen voordoen. De gemeenten bepalen daarmee dat het "oude" bestemmingsplan nog steeds geldig is. Helaas resulteert dit er in dat burgers en bedrijven in zware en grote pdf-bestanden en moeilijk leesbare pdf-kaarten moeten zoeken naar de enkelbestemming van een locatie. 

5. Exploitatieplan

Een exploitatieplan is een publiekrechtelijk instrument om bij gebiedsontwikkeling waarbij de grond niet in handen is van de gemeente een kostenverhaal te kunnen realiseren. Het exploitatieplan is meestal onderdeel van het bestemmingsplan in dezelfde procedure.

6. Structuurvisie

Een structuurvisie is een strategisch beleidsdocument waarin de visie op het ruimtelijke beleid voor de hele gemeente, provincie of een ander administratief gebied staat beschreven. Dit document beschrijft bijvoorbeeld de visie van het bevoegd gezag op zaken als bodemgebruik, infrastructuur, natuurbehoud of de economische structuur van een gebied. In de Wet Ruimtelijke Ordening is bepaald dat iedere gemeente, alsook de provincies en het Rijk verplicht is om voor haar hele grondgebied ten minste één structuurvisie op te stellen. Omdat de structuurvisie een beleidsdocument is, is het niet  mogelijk om hier tegen in beroep te gaan. Het is daarentegen wel mogelijk om bezwaar te maken tegen een bestemmingsplan of een omgevingsvergunning.

7. Aanwijzingsbesluit

Dit is een door gedeputeerde staten of door de minister van Infrastructuur en Milieu (IenM) of door de minister verantwoordelijk voor het desbetreffende beleidsterrein in overeenstemming met de minister van IenM te geven aanwijzing voor het opstellen van een bestemmingsplan aan de gemeenteraad, provinciale staten of gedeputeerde staten.

8. Gerechtelijke uitspraak

Dit betreft zowel een uitspraak van de Afdeling Bestuursrechtspraak van Raad van State (ABRS) als van diverse bestuursrechters, die gevolgen kan hebben voor ruimtelijk plan of onderdelen daarvan en dientengevolge van belang zijn voor het verdere gebruik of de strekking van die ruimtelijke plannen.

9. Reactieve aanwijzing

Met een reactieve aanwijzing kan de provincie onderdelen van een bestemmingsplan niet inwerking laten treden. Voor de onderdelen van het bestemmingsplan waar een reactieve aanwijzing op is gegeven blijven de 'oude' bestemmingsplannen van toepassing.